Słowo o śp. Panu Profesorze Walentym Piłacie

Pan Profesor Walenty Marek Piłat urodził się na 10 maja 1946 roku. Pochodzi z Wileńszczyzny, ale szkołę podstawową ukończył na Warmii w Glotowie, gdzie po repatriacji osiedliła się Jego rodzina. Kolejnymi etapami edukacji przyszłego profesora było nauka w liceum w Lidzbarku Warmińskim, następnie studia na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. W 1971 roku uzyskał tytuł magistra filologii rosyjskiej.

Po studiach Walenty Piłat zamieszkał w Olsztynie i przez dwa lata pracował w szkole średniej. W 1973 roku został zatrudniony jako asystent w Katedrze Filologii Rosyjskiej w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Olsztynie. Rozpoczynając karierę naukową, w 1975 roku został doktorantem w Instytucie Slawistyki PAN i pod kierunkiem prof. Bazylego Białokozowicza w 1981 roku obronił pracę doktorską pod tytułem Współczesna rosyjska proza wiejska 1965–1975.

Ważnymi etapami pracy naukowej były staże w Państwowym Uniwersytecie Kijowskim, Moskiewskim Uniwersytecie Państwowym i Uniwersytecie Warszawskim. Na Uniwersytecie Warszawskim w 1986 roku odbyła się obrona pracy habilitacyjnej Twórczość Aleksandra Wampiłowa. Problemy poetyki.

Profesor odbywał liczne podróże do Rosji, poznawał tamtejsze środowisko teatralne, dotarł do najbliższych dramaturga Wampiłowa, między innymi do matki pisarza w poszukiwaniach źródeł jego natchnienia. Wkrótce doktor habilitowany otrzymał tytuł naukowy docenta i został dyrektorem Katedry Filologii Rosyjskiej.

Jako kierujący jednostką naukowo-dydaktyczną Profesor podejmował decyzje personalne, które zaważyły na wizerunku i kierunku rozwoju instytutu. W 1988 roku dwóm studentkom V roku – Beacie Jeglińskiej i Joannie Orzechowskiej zaproponował pracę na stanowisku asystent-stażysta. Jako  dyrektor jednostki (Katedra Filologii Rosyjskiej, Instytut Słowiańszczyzny Wschodniej, Instytut Neofilologii) wychował wielu następców i współpracowników. Pod Jego kierunkiem napisano i obroniono pięć prac doktorskich. Pierwszą studentką, która zdobyła tytuł doktora pod Jego opieką naukową, była Iwona Obłąkowska-Galanciak, obecnie prof. zw. dr hab. Iwona NDiaye. W jej ślady poszli: dr Jarosław Strycharski (urlopowany adiunkt Instytutu Słowiańszczyzny Wschodniej, obecnie piastujący stanowisko konsula ds. Polonii Konsulatu Generalnego RP w Kaliningradzie) oraz dr Irena Chowańska (adiunkci w ISW UWM w Olsztynie).

W 1990 roku docent Walenty Piłat otrzymał tytuł profosera uczelnianego, w 1996 – tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 2000 roku – tytuł profesora zwyczajnego.

Przez wiele lat, oprócz pełnienia funkcji dyrektora, kierował Katedrą Literatury w Instytucie Słowiańszczyzny Wschodniej.

Profesor Walenty Piłat jest autorem trzech monografii i ponad stu artykułów naukowych i recenzji. Jego prace publikowano w prestiżowych czasopismach w Polsce („Przegląd Rusycystyczny”, „Przegląd Humanistyczny”, „Slavia Orientalis”, „Acta Polono-Ruthenica”), Rosji („Реферативный журнал”, „Вестник Московского университета”, „Русская литература”), na Litwie („Metai”), Białorusi („Контакты и диалоги”) i Ukrainie („Наше слово”).

 Jako wybitny specjalista z dziedziny współczesnej dramaturgii rosyjskiej był zapraszany na międzynarodowe kongresy i konferencje, w tym na kongres МАПРЯЛ w Budapeszcie (1986) i Moskwie (1990), kongres Międzynarodowej Asocjacji Białorutenistów w Mińsku, na liczne konferencje organizowane w Moskwie, Rydze, Mińsku czy Kaliningradzie. Profesor był honorowym gościem i uczestnikiem obrad plenarnych konferencji krajowych: w Warszawie, Poznaniu, Zielonej Górze, Krakowie, Gdańsku, Toruniu, Białymstoku.

Wiedza oraz uznanie dorobku naukowego sprawiały, że Profesor Piłat jako specjalista ceniony w kraju i za granicą wielokrotnie był proszony o zrecenzowanie prac doktorskich, habilitacyjnych oraz książek profesorskich.

Do 2017 roku pełnił funkcję redaktora naczelnego czasopisma „Acta Polono-Ruthenica”, doprowadzając do umieszczenia tytułu na liście B z największą na UWM w Olsztynie liczbą punktów przyznaną za jakość. W latach 2011–2022 roku jako redaktor naczelny rozwijał i promował czasopismo „Heteroglossia. Studia Kulturoznawczo-Filologiczne”. Ponadto Profesor Piłat był członkiem Kolegiów Redakcyjnych i Rad Programowych innych prestiżowych czasopism: „Балтийский филологический курьер”, „Вестник РГУ им. И. Канта”, „Przegląd Rusycystyczny”, „Studia Rosssica Posnaniensia”.

Pan Profesor był inicjatorem, organizatorem i członkiem Rady Naukowej cyklicznej konferencji „Polsko-wschodniosłowiańskie kontakty literackie, językowe i kulturowe”, która od wielu lat pozwala językoznawcom, literaturoznawcom, kulturologom, glottodydaktykom, historykom i przedstawicielom innych dyscyplich naukowych prezentować swoje badania na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie.

Walenty Piłat wielokrotnie był nagradzany przez Rektora UWM w Olsztynie, został też wyróżniony odznaczeniami państwowymi oraz resortowymi: Złotą Odznaką ZNP (1998), Złotym Krzyżem Zasługi (1993), Zasłużony dla Warmii i Mazur (1982), Zasłużony dla Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Olsztynie (1995). Najważniejszą nagrodę państwową – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski wręczył Profesorowi Piłatowi prezydent Aleksander Kwaśniewski 17 marca 2004 roku.

Od ponad ćwierć wieku Profesor Piłat aktywnie współpracował z Bałtyckim Uniwersytetem Federalnym im. Immanuela Kanta w Kaliningradzie (dawniej Państwowy Uniwersytet Kaliningradzki). Był jednym z inicjatorów i organizatorów współpracy naukowej i dydaktycznej między uniwersytetami w Kaliningradzie i Olsztynie. Jest uważany za jednego z twórców (obok prof. Alberta Bartoszewicza) polonistyki na Wydziale Filologiczno-Dziennikarskim. Osiągnięcia naukowe i zasługi Pana Profesora dla rozwoju współpracy polsko-rosyjskiej doceniła Rada Naukowa Uniwersytetu w Kaliningradzie, nadając Profesorowi 25 lutego 2008 roku tytuł doktora honoris causa.

Kierownicy i pracownicy

Katedry Literatur Wschodniosłowiańskich

i Katedry Języków Wschodniosłowiańskich