Kształcenie rusycystów na UWM w Olsztynie ma długą tradycję. Pierwszą jednostką, która prowadziła filologię rosyjską był Zakład Filologii Rosyjskiej utworzony 1 grudnia 1971 roku na Wydziale Humanistycznym olsztyńskiej Wyższej Szkoły Nauczycielskiej. Przez pierwsze lata, do 1973 roku, były to studia trzyletnie.

Rozwój Zakładu i jego pracowników był możliwy, między innymi, dzięki nawiązaniu kontaktów z ośrodkami rusycystycznymi w Polsce (Instytut Słowianoznawstwa PAN, Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet im. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Uniwersytet Łódzki) oraz ZSRR (Instytut Języka Rosyjskiego im. A. Puszkina w Moskwie, Uniwersytet Moskiewski, Uniwersytet Leningradzki, Uniwersytet w Rostowie n. Donem, Instytut Pedagogiczny im. Hercena w Leningradzie).

W związku z reformą szkolnictwa wyższego od października 1973 roku naukę języka rosyjskiego rozpoczęli studenci studiów czteroletnich.

20 sierpnia 1973 roku rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów dokonano restrukturyzacji i przekształcenia Wyższej Szkoły Nauczycielskiej w Wyższą Szkołę Pedagogiczną. W 1975 roku Zakład uzyskał prawo prowadzenia prac magisterskich, do tego czasu mając już 158 absolwentów studiów zawodowych. Do lat 80. w Zakładzie Filologii Rosyjskiej prowadzono kształcenie w zakresie filologii rosyjskiej o specjalności nauczycielskiej.

W latach 1975-1985 stopnie magistrów uzyskało 379 studentów filologów-rusycystów (203 na studiach dziennych, 176 – na zaocznych). Podjęli oni pracę jako nauczyciele w szkołach podstawowych, zawodowych i średnich w województwie warmińsko-mazurskim oraz województwach ościennych.

W 1987 roku mury uczelni opuścili pierwsi absolwenci rusycystyki, kształcący się według poszerzonego, pięcioletniego programu studiów. Zakład Filologii Rosyjskiej przekształcił się w Katedrę Słowiańszczyzny Wschodniej, a następnie 28 czerwca 1994 roku powołano Instytut Słowiańszczyzny Wschodniej.

W latach 90. oferta kształcenia była ciągle poszerzana, między innymi z powodu wprowadzenia dwukierunkowości nauczania na studiach nauczycielskich. W związku z rozwojem kadry na studiach dziennych uruchomiono filologię wschodniosłowiańską, zaś filologia rosyjska pozostała na studiach magisterskich uzupełniających i zaocznych. W roku akademickim 1998/1999 został otworzony nowy kierunek – filologia rosyjska z językiem niemieckim. W kolejnym roku kształcenie było uzupełnione o filologię rosyjską z językiem angielskim. W roku akademickim 2001/2002 uruchomiono filologię ukraińską, a rok później studenci mogli wybrać nowy kierunek – filologię ukraińsko-polską na studiach dziennych.

W 1999 roku Instytut Słowiańszczyzny Wschodniej wraz z Wydziałem Humanistycznym Wyższej Szkoły Pedagogicznej wszedł w skład nowo utworzonego Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.

W 2005 roku połączono trzy jednostki neofilologiczne w Instytut Neofilologii, a w 2009 roku Instytut Neofilologii ponownie podzielono na trzy jednostki: Instytut Słowiańszczyzny Wschodniej, Katedrę Filologii Germańskiej, Katedrę Filologii Angielskiej.

Od 2020 roku kierunek filologia rosyjska prowadzony jest przez dwie katedry: Katedrę Języków Wschodniosłowiańskich oraz Katedrę Literatur Wschodniosłowiańskich.

W roku 2023 dwie katedry zostały połączone w jedną Katedrę Literatury i Języka Rosyjskiego.