Katedra Historii XIX-XX wieku

E-mail:t.gajownik@uwm.edu.pl

https://orcid.org/0000-0003-2580-5107

https://scholar.google.com/citations?user=k1t2b4QAAAAJ&hl=pl

https://www.researchgate.net/profile/Tomasz-Gajownik

Dyscyplina i specjalność naukowa:

• Historia stosunków międzynarodowych
• Historia najnowsza (od 1914 r.)

Zainteresowania naukowo-badawcze:

• Polityka bałtycka II RP;
• Polskie i obce służby specjalne – historia i współczesność;
• Historia dyplomacji – attachaty wojskowe;
• Niemiecka okupacja ziem polskich 1939-1945

Publikacje:

Monografie:

T. Gajownik, Tajny front niewypowiedzianej wojny. Działalność polskiego wywiadu wojskowego na Litwie w latach 1921-1939, Warszawa 2010, ss. 400.

rec.: W. Pięciak, Tajna wojna, "Tygodnik Powszechny" nr 20 z 13.05.2012; P. Janauskas, Lenkijos žvalgybos veiksmai tarpukario lietuvoje, "Karo Archyvas" 2013, nr 28, s. 389-393; J. Kozłowska, T. Gajownik, Tajny front niewypowiedzianej wojny. Działalność polskiego wywiadu wojskowego na Litwie w latach 1921-1939, Warszawa 2010, „Studia Interkulturowe Europy Środkowo-Wschodniej”, wyd. Katedra Studiów Interkulturowych Europy Środkowo-Wschodniej UW, 2014, nr 7, s.

T. Gajownik, Działalność informacyjna attachés wojskowych II Rzeczypospolitej w krajach bałtyckich. Siły zbrojne Finlandii, Estonii i Łotwy w okresie międzywojennym, Wydawnictwo Rys, Poznań 2019, ss. 314.

Rozdziały w monografiach:

Utracony bastion. Prusy Wschodnie w latach 1918-1945, [w:] Wojny w Prusach, red. W. Gieszczyński, N. Kasparek, J. Maroń, Olsztyn 2004, s. 207-247. (współautor z Jerzym Maroniem)

Z dziejów Wojska Polskiego na Warmii i Mazurach po drugiej wojnie światowej – bibliografia selektywna, [w:] Z dziejów Wojska Polskiego na Warmii i Mazurach po drugiej wojnie światowej, red. W. B. Łach, Węgorzewo 2004, s. 233-244 (współautor z Karolem Sacewiczem)

Dydaktyczne walory gier komputerowych o tematyce historycznej, [w:] Metody komputerowe w badaniach i nauczaniu historii, red. K. Narojczyk, B. Ryszewski, Olsztyn 2005, s. 163-172. (współautor z Izabelą Lewandowską)

Trójstronna współpraca wywiadów litewskiego, niemieckiego i sowieckiego w odniesieniu do II RP w latach 20-tych XX wieku, [w:] Europa a Rosja. Przeszłość, teraźniejszość, przyszłość, red. J. Gancewski, J. Sobczak, wyd. Elbląska Uczelnia Humanistyczno-Ekonomiczna, Elbląg 2005, s. 479-498.

Działalność agentury polskich służb specjalnych na Litwie w latach dwudziestych XX wieku – wybrane przykłady, [w:] Polski wywiad wojskowy 1918-1945, red. P. Kołakowski, A. Pepłoński, Toruń 2006, s. 164-175.

Litewskie służby specjalne w Polsce okresu międzywojennego – organizacja i funkcjonowanie, [w:] Bezpieczeństwo wewnętrzne Drugiej Rzeczypospolitej, red. A. Pepłoński, A. Szymanowicz przy współudziale Artura Gołębiewskiego, Warszawa 2010, s. 75-88.

 Ekspozytura Oddziału II Sztabu Generalnego nr 1 w Wilnie w latach 1921-1926. Organizacja i działalność na kierunku litewskim, [w:] Wywiad wojskowy i kontrwywiad II RP. Z działalności Oddziału II SG, t. I, red. T. Dubicki, Łomianki 2010, s. 175-197.

Bałtyckie peregrynacje ppłk dypl. Stanisława Kary - z dziejów polskiego ataszatu wojskowego w Łotwie w okresie międzywojennym, [w:] Polska dyplomacja na Wschodzie w XX – początkach XXI wieku, red. H. Stroński, G. Seroczyński, Olsztyn-Charków 2010, s. 313-326. (współautor: Anna Ambrochowicz)

The activity of Vytautas Druskis in Poland in the years 1923-1926 –  some reflection over the methodology of research into the history of the secret service during the interwar period of the 20^th century, [w:] History - Archive Studies - Information Science: methodological issues, ed. by K. Narojczyk, M. Świgoń, M. Wolny, Olsztyn 2010, s. 95-102.

Utracony bastion. Prusy Wschodnie w latach 1918-1945, [w:] Wielkie wojny w Prusach. Działania militarne między Wisłą a Niemnem na przestrzeni wieków, red. W. Gieszczyński, N. Kasparek, Olsztyn 2010, s. 253-282. (współautor z Jerzym Maroniem)

Meldunki prasowe Ekspozytury Oddziału II Sztabu Głównego nr 1 w Wilnie – źródłem informacji o państwie litewskim w latach trzydziestych XX wieku, [w:] Wywiad wojskowy II Rzeczypospolitej, red. P. Kołakowski, A. Pepłoński, Kraków 2011, s. 261-278.

Zagrożenie litewskie bezpieczeństwa Polski w okresie międzywojennym, [w:] Bezpieczeństwo Polski w XX i XXI wieku. Wybrane założenia praktyczne i sposoby realizacji, red. H. Łach, Olsztyn 2012, s. 85-108.

Inwigilacja emigracyjnych „dwójkarzy” przez służby specjalne PRL w latach 1945 – 1956. Wybrane problemy, [w:] Si vis pacem, para bellum. Bezpieczeństwo i polityka Polski. Księga jubileuszowa ofiarowana Profesorowi Tadeuszowi Dubickiemu, red. R. Majzner, Częstochowa – Włocławek 2013, s. 161-174.

Organizacja powojennej służby informacyjnej w koncepcjach oficerów wywiadu Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, [w:] Wywiad i kontrwywiad wojskowy II RP, t. III: Z działalności Oddziału II SGWP, red. T. Dubicki, Łomianki 2013, s. 24-45.

Portret agenta – konfidenta. Z dziejów polsko-litewskiej rywalizacji wywiadowczej w okresie międzywojennym XX wieku, [w:] Sukcesy i porażki wywiadu polskiego 1918-1945, red. R. Majzner, Częstochowa 2014, s. 81-95.

Wywiad Obronny Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie w latach 1942-1945. Organizacja i zakres prac, [w:] Za kulisami wywiadu i dyplomacji. Polski wywiad wojskowy 1918-1945, red. P. Kołakowski, A. Pepłoński, Kraków 2014, s. 462-477.

Działalność informacyjna pułkownika Mieczysława Pożerskiego - attaché wojskowego w Helsingforsie (Helsinkach) w latach 1919-1921, [w:] Wywiad i kontrwywiad wojskowy II RP. Z działalności Oddziału II SGWP, t. V, red. T. Dubicki, Łomianki 2015, s. 143-162.

Projekt reorganizacji wywiadu na Rosję z obszarów państw nadbałtyckich - memorandum kpt. Wiktora Tomira Drymmera, [w:] Wywiad i kontrwywiad wojskowy II RP. Z działalności Oddziału II SGWP, t. V, red. T. Dubicki, Łomianki 2015, s. 259-266.

Józef Piłsudski a polityka bałtycka II RP - zarys problematyki, [w:] Józef Piłsudski. Człowiek - Żołnierz - Polityk, red. Z. Girzyński, J. Kłaczkow, Toruń 2016, s. 245-257.

Płk dypl. Stefan Antoni Mayer i jego recepcja września 1939 r., [w:] Wrzesień 1939 r. Z perspektywy służb specjalnych II Rzeczypospolitej, red. R. Majzner, Radomsko 2017, s. 363-377.

Oddział II Kwatery Głównej 2 Armii w latach 1921-1922. Organizacja, personel i główne kierunki działalności, [w:] Wywiad i kontrwywiad wojskowy II RP. Z działalności Oddziału II SGWP, t. VIII, red. T. Dubicki, Łomianki 2017, s. 49-66.

Legionowe rodowody attachés wojskowych II RP w krajach bałtyckich (Łotwa, Estonia i Finlandia), [w:] „Nie wierząc nam, że chcieć to móc”: Legiony i ich wpływ na sprawę polską w latach 1914 – 1918, red. Z. Girzyński, J. Kłaczkow, wyd. Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2018, s. 335-356.

Monolit, czy fasada? Oddział II NDWP/SGWP w opiniach oraz ocenach własnej kadry oraz personelu wywiadowczego. Wprowadzenie do zagadnienia, [w:] Referaty "Wschód" i "Zachód" Oddziału II SGWP: współpraca czy rywalizacja?, red. R. Majzner, Radomsko 2018, s. 13-42.

Podpułkownik dyplomowany Stanisław Kara i jego służba w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie, [w:] Studia z dziejów Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie (1939 – 1947), red. P. Chmielowiec, K. A. Tochman, Rzeszów – Warszawa 2019, s. 357-371.

Artykuły w czasopismach naukowych:

Metody pracy operacyjnej litewskich służb specjalnych w okresie międzywojennym XX wieku – wybrane aspekty, „Dzieje Najnowsze” 2006, R. XXXVIII, z. 1, s. 19-46.

Źródła do dziejów polsko-litewskiej rywalizacji wywiadowczej w dwudziestoleciu międzywojennym XX wieku (w zasobie Litewskiego Centralnego Archiwum Państwowego w Wilnie), „Echa Przeszłości” 2008, T. IX, s. 404-409.

Pierwsze lata kariery Stefana Antoniego Mayera jako oficera wywiadu II Rzeczypospolitej Polskiej. Przyczynek do biografii, „Echa Przeszłości” 2009, T. X, s. 277-286.

Rywalizacja wywiadowcza Polski i Litwy w latach 1921-1939. Problematyka badawcza, „Europa Orientalis. Studia z dziejów Europy Wschodniej i Państw Bałtyckich” 2009, nr 1, s. 495-514.

Stosunki litewsko-niemieckie w okresie międzywojennym w ocenie polskiego wywiadu wojskowego, „Europa Orientalis. Studia z dziejów Europy Wschodniej i Państw Bałtyckich” 2010 [druk 2011], nr 2, s. 157-174.

Pułk SS „Leibstandarte Adolf Hitler” w kampanii polskiej 1939 r., „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 2010, nr 1, s. 71-96.

Асобная рота «Commando» і 2-гі матарызаваны батальён камандас у 1942—1947 гг., „Arche - Pačatak” 2015, nr 5 (138), s. 194-213.

Polityka państw bałtyckich wobec Rzeczypospolitej Polskiej i III Rzeszy na przełomie marca i kwietnia 1939 roku w ocenie wileńskiej ekspozytury Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego, „Przegląd Wschodnioeuropejski” 2018, R. IX/1, s. 359-367.

Stanisław Kara – Sekretarz Generalny Unii Kulturalnej Polaków w Brazylii, „Łódzkie Studia Teologiczne” 2018, nr 27/4, s. 161-174 (współautor: Anna Ambrochowicz-Gajownik).

Podpułkownik dyplomowany Andrzej Czerwiński i jego raport z 1933 roku o sytuacji polityczno – wojskowej w Czechosłowacji oraz warunkach i możliwościach pracy attachatu w Pradze, „Studia Interkulturowe Europy Środkowo-Wschodniej”, nr 11/2018, s. 3-19.

Stosunki sowiecko – francuskie w przededniu podpisania paktu o nieagresji w 1932 roku w świetle polskich czynników wojskowych, „Przegląd Wschodnioeuropejski” 2020, XI/1, s 135-144.

Zwalczanie szpiegostwa, akcji wywrotowej i nadużyć w Wojsku Polskim w okresie wojny polsko – bolszewickiej według sprawozdania Oddziału II Sztabu Ministerstwa Spraw Wojskowych z 30 maja 1920 roku, „ Fides Ratio et Patria. Studia Toruńskie” 2020, nr 13, s. 126-150 [druk 2021].

Redakcje prac zbiorowych:

Stosunki polsko - słowacko - węgierskie na przestrzeni wieków, red. T. Gajownik, P. Jędrzejewski, R. Kowalski, G. Szuster, wyd. Polskie Towarzystwo Historyczne, Nowy Targ 2016, ss. 312.

Dialog kultur, czy zarzewie konfliktu? Problematyka mniejszości narodowych i etnicznych w Europie, red. T. Gajownik, P. Pietnoczka, K. Sidorkiewicz, wyd. Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Olsztyn 2017, ss. 296.

Recenzje:

1. A. Pepłoński, Kontrwywiad II RP, rec.: „Echa Przeszłości” 2003, T. IV, s. 309-315.
2. P. P. Wieczorkiewicz, Łańcuch śmierci. Czystka w Armii Czerwonej 1937-1939, Warszawa 2001, rec.: „Acta Polono-Ruthenica” 2003, T. VIII, s. 320-330.
3. J. Szapował, W. Zołotariow, Wsewołod Bałyćkyj. Osoba, czas, otoczenia, Kyjiw: Styłos, 2002, rec.:„Dzieje Najnowsze” 2004, R. XXXV, z. 1, s. 201-206. (współautor z H. Strońskim)
4. P. Skubisz, Wojska Pograniczne ZSRS na odcinku z Polską w świetle materiałów wywiadu II Rzeczypospolitej (1921-1939). Struktura i dyslokacja – działalność wywiadowcza – regulamin służby, Szczecin 2010, ss. 166, rec.: „Niepodległość” 2011, t. LX, s. 324-327.
5. Tomasz Gajownik, Tragiczna postać. Kilka słów o biografii ostatniego cara Rosji, rec.: „Rocznik Nauk Politycznych” 2011, nr 1 (14), s. 219-225.

Granty, stypendia, projekty oraz staże naukowe:

Grant:

Projekt badawczy promotorski  Nr N108 034 31/2170 nt. Działalność polskiego wywiadu wojskowego na Litwie w latach 1921-1939, okres realizacji: październik 2006 – kwiecień 2008, kierownik: prof. dr hab. Jan Sobczak, wykonawca: Tomasz Gajownik

Stypendia:

Stypendium Fundacji z Brzezia Lanckorońskich edycja 2010 – miesięczny pobyt w Londynie w sierpniu 2010, kwerenda w Muzeum im. gen. W. Sikorskiego i Instytucie Piłsudskiego, projekt: biografia płk dypl. Stefana Antoniego Mayera, długoletniego szefa przedwojennego wywiadu polskiego

Staże:

Staż dydaktyczny – Institute of World Politics (Washington, DC, USA) – w ramach programu Europejskiego Funduszu Społecznego „Wzmacniania potencjału dydaktycznego kadry akademickiej UWM”. [6-28 września 2014 r.]

Prace organizacyjne:

III 2016 - Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Dialog kultur, czy zarzewie konfliktu - problematyka mniejszości narodowych w Europie”; organizatorzy: Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych UWM oraz Studenckie Koło Naukowe „Inter-Gentes” - członek komitetu organizacyjnego

III 2015 - Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Dialog kultur, czy zarzewie konfliktu - problematyka mniejszości narodowych w Europie”; organizatorzy: Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych UWM oraz Studenckie Koło Naukowe „Inter-Gentes” - członek komitetu organizacyjnego

VI 2010 – międzynarodowa konferencja pt. „Polska dyplomacja na Wschodzie” – organizatorzy: Konsulat RP w Charkowie oraz Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych UWM – sekretarz naukowy

IX 2009 - XVIII Powszechny Zjazd Historyków Polskich w Olsztynie - członek zespołu organizacyjnego

IX 2007 – IX Ogólnopolskie Forum Historyków Wojskowości – członek zespołu organizacyjnego

Zainteresowania badawcze:

Problematyka działalności służb specjalnych w ujęciu historycznym i współcześnie, bezpieczeństwo międzynarodowe z uwzględnieniem takich aspektów jak cyberterroryzm, międzynarodowe stosunki polityczne, media elektroniczne, dyplomacja – historia i współczesność, biografistyka.

Nagrody i wyróżnienia:

Wyróżnienie w konkursie „Najlepszy Debiut Historyczny im. W. Pobóg-Malinowskiego 2008” edycja pierwsza, organizowanym wspólnie przez Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk i Instytut Pamięci Narodowej. Wyróżnienie zostało przyznane w kategorii praca doktorska, za rozprawę pt.: „Działalność polskiego wywiadu wojskowego na Litwie w latach 1921-1939”.

Tytuł „Belfra 2009 Roku Wydziału Humanistycznego” – wyróżnienie w konkursie organizowanym przez Samorząd Studencki UWM

Działalność dydaktyczna:

bezpieczeństwo narodowe

dzieje i współczesność służb specjalnych

dzieje powszechne sztuki wojennej 1789-1914

dzieje sztuki wojennej

Europa Wschodnia po rozpadzie ZSRR

geografia polityczna

geostrategia

historia doktryn polityczno-prawnych

historia i współczesność służb oraz oddziałów specjalnych

historia kultury

historia Litwy, Łotwy i Estonii w XX wieku

historia państw nadbałtyckich

historia powszechna XX wieku

historia Rosji 1917-1991

historii Francji

international politics relations

konflikty w Europie w XX i XXI wieku

metodyka ogólna

międzynarodowe stosunki polityczne

międzynarodowe stosunku kulturalne

organizacje międzynarodowe

podstawy prawno-ustrojowe Polski

polityka międzynarodowa, bezpieczeństwa i współpracy regionalnej Europy Wschodniej

polityka zagraniczna w Europie

problematyka komputeryzacji archiwów

służby specjalne w stosunkach międzynarodowych

współczesne funkcjonowanie sił zbrojnych RP

współczesne siły zbrojne wybranych państw świata

wstęp do archiwistyki i aktoznawstwo

wstęp do nauki o stosunkach międzynarodowych

zagrożenia społeczne współczesnego świata