Wspomnienie o zmarłej Profesor Ewie Starzyńskiej-Kościuszko

Droga do filozofii Profesor Ewy Starzyńskiej-Kościuszko prowadziła przez studia na filologii polskiej Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Olsztynie, uzupełnione udziałem w seminariach filozoficznych na Uniwersytecie Warszawskim. Połączenie studiów w tych dwóch obszarach wiedzy skutkowało tym, że Ewa podjęła badania nad filozofią polską, nie tylko jako ważnym aspektem naszej kultury, lecz także istotnym czynnikiem jej formowania. Wiele swoich badań poświęciła polskiej filozofii narodowej, w szczególności myśli Bronisława Ferdynanda Trentowskiego (1808-1869), ale także takich wybitnych polskich myślicieli XIX wieku, jak Józef Maria Hoene-Wroński (1776-1853), Józef Kremer (1806-1875), August Cieszkowski (1814-1894) czy Józef Edward Abramowski (1868-1918).

Filozofia polska wraz z jej relacjami z myślą uniwersalną nie były jedynymi zainteresowaniami badawczymi Profesor Ewy Starzyńskiej-Kościuszko. W tym filozoficzno-kulturowym kontekście podejmowała także refleksję antropologiczną i etyczną. Nie traktowała, bynajmniej, polskiej myśli filozoficznej jako przejawu czy dążenia do partykularnego zamknięcia polskiej kultury w swoich własnych granicach, bo już sama istota filozofii, jako myśli uniwersalnej (choćby tylko w odniesieniu do kultury Zachodu) nie pozwala na takie zamknięcie. W swoich publikacjach Ewa pokazywała tę uniwersalność polskiego myślenia, ukazując zarazem otwartość i wzajemne przenikanie się kultury europejskiej z kulturą polską. Można sądzić, że takie właśnie pojmowanie filozofii - jako podstawy uniwersalnej jedności kultur i ludzi, nie będącej negacją ich godnej szacunku jednostkowości i niezastępowalności - uczyniło ją obrończynią i orędowniczką czegoś, co można nazwać czystością i powagą myślenia filozoficznego – tzn. takiego myślenia, które nie ulega doraźnym potrzebom i zyskom. Swój opór przeciw podporzadkowaniu filozofii i całej humanistyki dominującej logice ekonomicznej i politycznej doraźności przekazywała nam, jej koleżankom, kolegom i współpracownikom, a także studentom, którzy ją uwielbiali. W takim także kierunku organizowała pracę Instytutu Filozofii jako jego długoletnia dyrektorka.

Jesteśmy jej wdzięczni za podtrzymywanie w nas przekonania, że to, co robimy jako filozofowie i humaniści, ma i zawsze będzie miało sens. To przekonanie, które w nas pozostawiła Ewa Starzyńska-Kościuszko, jest trwałym dziedzictwem, wraz z którym ona w nas żyje.

prof. dr hab. Mieczysław Jagłowski